Behandeling van nierstenen: alle opties op een rij

Heb je een niersteen, dan wil je weten wat er gaat gebeuren. Moet je afwachten? Krijg je medicijnen? Of moet de steen eruit? Op deze pagina zetten we alle behandelingen op een rij, met wat je kunt verwachten. Welke behandeling bij jou past, bespreek je altijd met je huisarts of uroloog. Algemene uitleg vind je op onze pagina over nierstenen.

Bron alarmsignalen: EAU, 2026 (§3.4.2 en tabel 3.3); NHG.

Behandeling in één oogopslag

Welke behandeling je krijgt, hangt af van de grootte, hardheid en plaats van de steen. Ook je klachten, de bouw van je urinewegen en hoe fit je bent, spelen mee (Nierstichting, 2025).

Behandeling is nodig als een steen de urine niet goed laat wegstromen, ernstige pijn geeft, een urineweginfectie veroorzaakt of snel groter wordt (Nierstichting, 2025). Hoe groot en waar je steen zit, lees je bij grootte en plaats van een niersteen.

Afwachten en pijnstilling

Bij de meeste kleine stenen is afwachten de eerste stap. Ongeveer 3 op de 4 stenen kleiner dan 5 millimeter in de urineleider plas je vanzelf uit (EAU, 2026). Meestal komt een steen binnen ongeveer 17 dagen naar buiten, maar het kan 6 tot 29 dagen duren (EAU, 2026).

Tijdens het wachten krijg je pijnstilling. Ontstekingsremmende pijnstillers (NSAID's) zijn de eerste keuze bij koliekpijn (EAU, 2026; Thuisarts). Vaak krijg je eerst een prik en daarna zetpillen (Thuisarts). Ze zijn niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld niet altijd als je een nierziekte hebt (Nierstichting, 2025). Gebruik pijnstillers volgens de bijsluiter of het advies van je huisarts of apotheker.

Tijdens een pijnaanval mag je gewoon eten en drinken. Drink zoals je gewend bent: ongeveer 1,5 tot 2 liter per dag. Extra veel drinken is niet nodig. Het laat de steen niet sneller komen (Thuisarts, 2026; NHG). Vang de steen op met een zeefje. Ongeveer 1 week na de pijnaanval ga je op controle bij je huisarts, ook als je geen klachten meer hebt. Neem een potje plas mee, en het steentje als je het hebt opgevangen (Thuisarts, 2026).

Meer tips: niersteen uitplassen versnellen en niersteenaanval: wat moet je nu doen?

Medicatie

Tamsulosine (alfablokker)

Tamsulosine ontspant de spieren van de urineleider. Volgens de EAU-richtlijn (2026) kan het helpen bij stenen van 5 tot 10 millimeter die laag in de urineleider zitten. In Nederland kan je huisarts tamsulosine ook kort voorschrijven na een pijnaanval, als nog niet bekend is hoe groot de steen is (NHG; Farmacotherapeutisch Kompas). Het is eigenlijk voor prostaatklachten bedoeld; bij nierstenen is het off-label gebruik. Mogelijke bijwerkingen zijn duizeligheid, minder of geen zaadlozing, en soms een lage bloeddruk bij opstaan (Farmacotherapeutisch Kompas). Je krijgt het alleen op recept, in Nederland en België. Je arts bespreekt de voor- en nadelen met je.

Medicijnen bij urinezuurstenen

Bij urinezuurstenen kan een arts medicijnen geven die de urine minder zuur maken. Dat heet urine-alkalisatie (EAU, 2026). Dit gebeurt alleen op advies en onder controle van je arts.

Medicijnen om nieuwe stenen te voorkomen

Soms krijg je medicijnen om nieuwe stenen te voorkomen (Nierstichting, 2025). Of dat nodig is, hangt af van de soort steen en onderzoek van je bloed en urine. Lees meer over magnesium en citraat.

Vergruizen (ESWL)

Bij ESWL (vergruizing met schokgolven) houdt de arts een apparaat tegen je huid. Dat stuurt krachtige schokgolven precies naar de steen. De steen valt dan in kleine stukjes uiteen. De behandeling duurt 30 tot 60 minuten (Nierstichting, 2025).

Het gruis plas je daarna uit. Dat kan dagen of weken duren, wat pijnlijk zijn, en er kan bloed in je urine zitten (Nierstichting, 2025).

• Voor wie? ESWL is een optie bij stenen in de nier tot 2 centimeter. Bij stenen onderin de nier groter dan 1 centimeter werkt ESWL minder goed. Dan kiest de uroloog vaak een PCNL of URS (EAU, 2026).
• Voordeel: minder complicaties dan een kijkoperatie (EAU, 2026). Soms zijn meer sessies nodig.
• Niet geschikt bij onder andere zwangerschap, een niet-behandelde urineweginfectie of stollingsproblemen (EAU, 2026).

Is vergruizen pijnlijk? Na ESWL had in onderzoek ongeveer 1 op de 8 mensen pijn, en ongeveer 1 op de 6 zag zichtbaar bloed in de urine (EAU, 2026). Meer lezen: vergruizen (ESWL).

Ureterorenoscopie (URS) met laser

Bij een URS (kijkoperatie) gaat de uroloog met een dunne, buigzame buis via de plasbuis (in België: urinebuis) naar de urineleider of nier. Met een haakje of netje wordt de steen gepakt. Een grote steen wordt eerst kleiner gemaakt met een laser (Nierstichting, 2025). Dit gebeurt meestal onder narcose (EAU, 2026).

• Voordeel: grotere kans dat de steen in één keer weg is dan bij ESWL (EAU, 2026).
• Nadeel: iets meer kans op complicaties dan bij ESWL (EAU, 2026).
• Vaak krijg je na afloop tijdelijk een JJ-katheter, en blijf je een nacht in het ziekenhuis (Nierstichting, 2025).

PCNL (percutane niersteenoperatie)

Bij stenen in de nier groter dan 2 centimeter is een PCNL meestal de eerste keuze (EAU, 2026). De uroloog maakt een klein gaatje in je rug en haalt de steen via die weg uit de nier. Dit gebeurt onder narcose. Vaak wordt de steen eerst in stukjes gelaserd (Nierstichting, 2025).

Een open buikoperatie is bijna nooit meer nodig (Nierstichting, 2025).

JJ-katheter of nefrostomie bij een geblokkeerde nier

Blokkeert de steen de urine, en heb je koorts of (bijna) geen urine? Dan is dat een spoedsituatie. De arts zorgt eerst dat de urine weer kan aflopen (EAU, 2026; Nierstichting, 2025). Dat kan op twee manieren (Nierstichting, 2025):

• JJ-katheter: een dun slangetje met krullen dat de nier met de blaas verbindt. Het zit helemaal in je lichaam. Je kunt er vaker door moeten plassen, aandrang voelen of bloed plassen.
• Nefrostomiekatheter: een slangetje via je rug in de nier, met een opvangzak aan je been. Meestal onder plaatselijke verdoving.

De steen zelf wordt daarna behandeld, als de infectie onder controle is.

Herstel en naweeën per behandeling

Hoe lang je precies moet herstellen, verschilt per persoon en per ziekenhuis. Vraag je uroloog wat je kunt verwachten, en wanneer je weer kunt werken.

Wachttijden en vergoeding: Nederland en België

Nederland: voor de uroloog heb je een verwijzing van je huisarts nodig. De behandeling in het ziekenhuis valt onder de basisverzekering. Je betaalt wel eerst je eigen risico: in 2026 is dat € 385 per jaar, als je 18 jaar of ouder bent. Een bezoek aan de huisarts of de huisartsenpost telt niet mee voor het eigen risico. Een scan of bloedonderzoek in het ziekenhuis telt wel mee, ook als je huisarts het aanvraagt (Rijksoverheid). Vraag je zorgverzekeraar wat je precies betaalt. Wachttijden verschillen per ziekenhuis.

België: je mag zelf kiezen naar welke uroloog je gaat, ook zonder verwijzing. Heb je een globaal medisch dossier (GMD) en verwijst je huisarts je door? Dan krijg je bij je eerste bezoek aan de uroloog dat jaar meer terug van je ziekenfonds (RIZIV). Je betaalt zelf het remgeld. Vraag je ziekenfonds wat je precies betaalt.

Alternatieve behandelingen: wat is (niet) bewezen?

Op internet en in “oma weet raad”-tips lees je veel: bier, citroensap-kuren, appelazijn, nierthee, olijfolie, kruidenkuren. Er is geen bewijs dat deze middelen een niersteen oplossen of sneller laten komen. Pas op met kuren of supplementen die dat beloven: die claim klopt niet.

Kan een niersteen weggaan zonder operatie? Vaak wel: veel kleine stenen komen vanzelf naar buiten, met goede pijnstilling en soms tamsulosine (EAU, 2026). Blijft de steen zitten, dan is een behandeling door de uroloog de veilige keuze.

Na de behandeling: steenanalyse en preventie

Laat de steen of het gruis onderzoeken. Bij een eerste steen adviseert de Europese richtlijn dat altijd (EAU, 2026). Dan weet je welke soort steen je hebt, en welk advies bij jou past.

Ongeveer de helft van de mensen krijgt binnen 8 jaar opnieuw een pijnaanval door een niersteen (Thuisarts, 2026). Heb je een niersteen gehad? Drink dan elke dag ruim: 2,5 tot 3 liter, verdeeld over de dag. Dan plas je ongeveer 2 tot 2,5 liter (EAU, 2026; Nierstichting). Moet je minder drinken van je arts, bijvoorbeeld bij hart- of nierfalen? Volg dan zijn of haar advies. Eet niet te veel zout en vlees (Nierstichting, 2025).

Veelgestelde vragen

Wat is de beste behandeling voor nierstenen?

Dat hangt af van de grootte en plaats van de steen, je klachten en je gezondheid. Kleine stenen komen vaak vanzelf. Grotere stenen worden vergruisd of verwijderd. Je uroloog bespreekt met je wat het best past.

Wanneer moet een niersteen verwijderd worden?

Als hij de urine blokkeert, ernstige pijn geeft, een infectie veroorzaakt of snel groeit (Nierstichting, 2025). Ook als hij na een tijd niet vanzelf komt.

Is vergruizen (vergruisen) pijnlijk?

Het uitplassen van het gruis kan wat pijn doen. In onderzoek had ongeveer 1 op de 8 mensen pijn na de behandeling (EAU, 2026). Je krijgt zo nodig pijnstilling.

Welke medicijnen helpen tegen nierstenen?

Pijnstillers tegen de pijn, soms tamsulosine om het uitplassen te helpen, en soms medicijnen om nieuwe stenen te voorkomen. Alles alleen in overleg met je arts.

Valt de behandeling onder het eigen risico?

In Nederland meestal wel: ziekenhuiszorg telt mee voor je eigen risico (in 2026: € 385). De huisarts telt niet mee. In België betaal je remgeld; met een verwijzing van je huisarts betaal je minder. Check de details bij je zorgverzekeraar of ziekenfonds.

---

Bronnen

1. NHG. NHG-Standaard Urinesteenlijden (M63). https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/urinesteenlijden. Geraadpleegd op 17-10-2026.
2. Thuisarts.nl. Ik heb een pijnaanval door een niersteen. Laatst gewijzigd 28-07-2026. https://www.thuisarts.nl/niersteen/ik-heb-pijnaanval-door-niersteen. Geraadpleegd op 17-10-2026.
3. Nierstichting. Nierstenen. Update 25-04-2025. https://nierstichting.nl/alles-over-nieren/nierziekten/nierstenen. Geraadpleegd op 17-10-2026.
4. EAU. Guidelines on Urolithiasis. 2026 (o.a. §3.4.1–3.4.2 pijn en decompressie, §3.4.5 ESWL-complicaties tabel 3.9, §3.4.9–3.4.10 keuze van behandeling). https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines. Geraadpleegd op 17-10-2026.
5. Skolarikos A, et al. EAU Guidelines on the Diagnosis and Treatment of Urolithiasis. Eur Urol. 2025;88:64–75. https://doi.org/10.1016/j.eururo.2025.03.011. Geraadpleegd op 17-10-2026.
6. Farmacotherapeutisch Kompas. Tamsulosine. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/t/tamsulosine. Geraadpleegd op 17-10-2026.
7. Rijksoverheid. Wanneer betaal ik een eigen risico voor mijn zorg? https://www.rijksoverheid.nl/documenten/vraag-en-antwoord/zorgverzekering/eigen-risico-zorgverzekering. Geraadpleegd op 17-10-2026.
8. RIZIV. Goedkoper raadplegen van bepaalde specialisten als een huisarts u doorverwijst. https://www.riziv.fgov.be/nl/thema-s/verzorging-kosten-en-terugbetaling/financiele-toegankelijkheid/doorverwijzing-naar-een-specialist-door-uw-huisarts. Geraadpleegd op 17-10-2026.
9. EAU. Guidelines on Urolithiasis. 2026. §3.4.2 (sepsis en/of anurie bij verstopte nier) en tabel 3.3. https://uroweb.org/guidelines/urolithiasis/chapter/guidelines. Geraadpleegd op 17-10-2026.